Wpływ preparatów Agro.Bio na zwiększenie odporności ailantu wysokiego, bzu i jeżyka na zanieczyszczenia atmosferyczne pochodzące z klastrów przemysłowych
Zanieczyszczenia atmosfery pochodzące z emisji z produkcji koksu są wysoce toksyczne dla organizmów żywych. Przy obecnym poziomie oczyszczania i utylizacji gazów przemysłowych i aerozoli pochodzących z przemysłu koksowniczego, całkowite usunięcie zanieczyszczeń atmosferycznych za pomocą samych środków technicznych jest niemożliwe. Biorąc pod uwagę zdolność roślin do pochłaniania z atmosfery szeregu związków toksycznych dla ludzi (dwutlenku siarki, chloru, fluorowodoru i szeregu węglowodorów), jednym z najpilniejszych problemów w fizjologii roślin jest opracowanie teoretycznych podstaw biologicznego oczyszczania atmosfery. Badania nad konkretnymi rodzajami zanieczyszczeń przemysłowych są szczególnie istotne.
Według naukowców, regiony przemysłowe Ukrainy charakteryzują się specyficznym rodzajem przemysłowego zanieczyszczenia powietrza, „ukraińskim smogiem”, który zawiera znaczną ilość związków o charakterze zarówno utleniającym, jak i redukującym. Specyficzna topografia i klimat w pewnym stopniu obniżają poziom zanieczyszczenia atmosfery w tej strefie. Podobne zjawiska są również wyraźnie widoczne w obwodzie dniepropietrowskim, gdzie rośliny i zwierzęta są narażone na emisje z przemysłu metalurgicznego, chemicznego, koksowniczego, cementowego i wydobywczego. Wśród najbardziej toksycznych związków lotnych na szczególną uwagę zasługują dwutlenek siarki i fenole, emitowane do atmosfery przez wiele przedsiębiorstw, zwłaszcza koksownie.
Wiadomo, że dwutlenek siarki powoduje specyficzne uszkodzenia liści roślin. Fenole uwalniane do atmosfery podczas mokrego gaszenia koksu przyczyniają się do rozległych uszkodzeń liści roślin, których nasilenie znacznie wzrasta pod koniec sezonu wegetacyjnego. Pomimo znacznej toksyczności tych składników, duża grupa roślin o określonych cechach morfologicznych i biochemicznych wykazuje odporność na emisje z koksowni. Najnowsze badania wykazały zdolność tych roślin do wychwytywania i potencjalnie częściowego metabolizowania niektórych związków z atmosfery koksowni. Oczywiste jest, że uszkodzone liście nie są w stanie skutecznie absorbować toksycznych związków lotnych z atmosfery. Stworzenie skutecznego zielonego filtra wokół źródeł przemysłowego zanieczyszczenia powietrza wymaga nie tylko opracowania szeregu instalacji akumulacyjnych, ale także metod zwiększających ich odporność na związki toksyczne.
Nawozy organiczne zajmują czołowe miejsce wśród istniejących metod zwiększania odporności roślin na gazy. Wynika to z faktu, że gleba, na której zlokalizowane są fabryki, jest pozbawiona składników odżywczych i nasycona różnymi odpadami przemysłowymi. Jednak asortyment tradycyjnych nawozów jest nadal dość ograniczony. Przez długi czas stosowano głównie wyciągi z próchnicy lub torfu. Do niedawna brakowało obszernych danych na temat stosowania skutecznych, innowacyjnych systemów, takich jak nowoczesne, wysokooczyszczone preparaty humusowe, w warunkach przemysłowych. Ogrodnicy i architekci krajobrazu w fabrykach pilnie potrzebują rekomendacji dotyczących stosowania szerokiej gamy nawozów organicznych.
W tym kontekście postawiono sobie za cel zbadanie możliwości wykorzystania nawozów humusowych w celu zwiększenia odporności roślin na emisje z koksowni oraz przedstawienie rekomendacji dotyczących ich stosowania w przypadku drzew, krzewów i roślin trawnikowych.
W 2026 roku w zakładach produkcji i rektyfikacji koksu Zakładów Koksowo-Chemicznych w Kamieńsku założono eksperymentalne nasadzenia bożodrzewu wysokiego, bzu białego i kupkówki pospolitej. Fizjologicznie aktywne formy kwasu huminowego zastosowano w postaci humatu potasowego firmy Agro.Bio , a także w połączeniu z nitrofoską.
Projekt eksperymentu: Opcja 1 — kontrola nr 1 bez nawozów; Opcja 2 — kontrola nr 2 — nitrofoska; Opcja 3 — nitrofoska + humat potasowy Agro.Bio w pierwszym stężeniu; Opcja 4 — nitrofoska + humat potasowy Agro.Bio w drugim stężeniu. Dawki stosowania nitrofoski były następujące: 250 g na krzew, 300 g na drzewo i 300 g na grządkę. Zastosowano wodny roztwór humatu potasowego Agro.Bio w dwóch stężeniach: 0,0005 i 0,001%.
Uszkodzenia liści w okresie wegetacji wykorzystano jako jeden z kluczowych wskaźników morfologicznej odporności roślin doświadczalnych na gaz. Procent uszkodzeń liści obliczono na podstawie stosunku powierzchni uszkodzonych do nieuszkodzonych. Dane zebrano w sezonach wegetacyjnych 2024-2025, od maja do października. Dane przetworzono matematycznie metodą dużej próby z 95% poziomem istotności.
Obserwacje natury i dynamiki uszkodzeń roślin doświadczalnych w warunkach koksowni wykazały, że uszkodzenia liści roślin spowodowane emisjami z koksowni są dynamiczne i charakteryzują się stopniowym wzrostem pod koniec sezonu wegetacyjnego (Ailanthus alte i Kupkówka pospolita). Ten sam schemat dotyczy również zabiegów z zastosowaniem humatu.
Wygląd uszkodzeń liści bożodrzewu i bzu jest zasadniczo identyczny: ciemnobrązowe, niemal czarne plamy rozsiane na powierzchni liści, połączone z ciemnymi, często martwymi, końcówkami liści. Pod koniec sezonu wegetacyjnego odsetek uszkodzeń (tabele 1 i 2) osiągnął 52% dla bożodrzewu i 71% dla bzu w próbie kontrolnej nr 1.
Tabela 1. Uszkodzenia liści Ailanthus alta w warunkach koksowni
| Wariant eksperymentalny | Może X±SX | Czerwiec X±SX | Lipiec X±SX | Sierpień X±SX | Wrzesień X±SX | Październik X±SX |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kontrola nr 1 | 17±0,13 | 18,1±1 | 19±0,2 | 28±2 | 40±8 | 52,1±6,1 |
| Kontrola nr 2 (nitrofoska) | 15±1,1 | 17,0±2 | 18,5±1 | 23±4 | 38±6 | 46,2±4,0 |
| Nitrofoska + Humat potasu Agro.Bio 0,0005% | 9±0,5 | 14,7±1 | 16±3 | 20±4 | 33±2 | 43±0,8 |
| Nitrofoska + Humat potasu Agro.Bio 0,001% | 7±0,4 | 9,12±2 | 12±4 | 19±3 | 21±4 | 29±1,1 |
Tabela 2. Uszkodzenia liści kupkówki pospolitej w koksowni
| Wariant eksperymentalny | Może X±SX | Czerwiec X±SX | Lipiec X±SX | Sierpień X±SX | Wrzesień X±SX |
|---|---|---|---|---|---|
| Kontrola nr 1 | 1±0,4 | 8,1±7 | 12±7 | 20±0,7 | 22,2±8,3 |
| Kontrola nr 2 (nitrofoska) | 0 | 1,2±0,2 | 11,1±4 | 16±4 | 20,1±3 |
| Agro.Bio Humian potasu 0,0005% + Nitrofoska | 0 | 1,0±0,2 | 12±0,4 | 10,1±2 | 16,2±2 |
| Agro.Bio Humian potasu 0,001% + Nitrofoska | 0 | 0,9±0,3 | 9,0±0,6 | 14±2 | 13,1±3 |
Jednocześnie liście kupkówki pospolitej charakteryzowały się obecnością wydłużonych, jasnożółtych plam, które stopniowo się powiększały. Końcówki liści również zasychały. Wskaźnik uszkodzeń pod koniec sezonu wegetacyjnego wyniósł 22,2%.
Zastosowanie humatu potasu Agro.Bio w połączeniu z nitrofoską zapewnia lepszy efekt w redukcji uszkodzeń liści bożodrzewu wyniosłego (Ailanthus alta) niż sama nitrofoska. W przypadku zabiegu z nitrofoską uszkodzenia liści zostały zredukowane o 0,5-16% w porównaniu z kontrolą nr 1, natomiast w przypadku zabiegu z nitrofoską i humatem potasu Agro.Bio (0,0005%) – o 2,8-9%. Zastosowanie podwójnego stężenia humatu potasu Agro.Bio (0,001%) w połączeniu z nitrofoską zmniejszyło uszkodzenia średnio o 7-26%.
Te same wzorce zaobserwowano generalnie w eksperymencie z kupkówką pospolitą. Najskuteczniejszą kombinacją okazała się nitrofoska z humatem potasu Agro.Bio w stężeniu 0,001% (Tabela 2).
Zastosowanie humatu potasu Agro.Bio w uprawie białych bzów w koksowni wykazało, że łączne zastosowanie nitrofoski i humatu potasu Agro.Bio w stężeniu 0,0005% zmniejszyło uszkodzenia liści o 0,3–38%, natomiast łączne zastosowanie nitrofoski i humatu potasu Agro.Bio w stężeniu 0,001% zmniejszyło uszkodzenia liści o 2–38% (Tabela 3). Na początku sezonu wegetacyjnego nie zaobserwowano wyraźnej różnicy między zastosowanymi metodami.
Tabela 3. Uszkodzenia liści bzu białego w warunkach koksowni
| Wariant eksperymentalny | Może X±SX | Lipiec X±SX | Sierpień X±SX | Wrzesień X±SX | Październik X±SX |
|---|---|---|---|---|---|
| Kontrola nr 1 | 2,5±1 | 16,2±1 | 41±3 | 68±3 | 71±2,2 |
| Kontrola nr 2 (nitrofoska) | 2,4±2 | 16,1±3 | 32±4 | 64±4 | 45±3,1 |
| Nitrofoska + Humat potasu Agro.Bio 0,0005% | 2,8±1 | 22,2±1 | 24,1±2 | 30±2,1 | 57,1±4 |
| Nitrofoska + Humat potasu Agro.Bio 0,001% | 2,3±1 | 6,5±2 | 38±4 | 30±3 | 35,5±2 |
Dynamika niektórych wariantów różniła się nieco od typowego procesu uszkodzeń w innych eksperymentach. Można to wytłumaczyć trudniejszymi warunkami panującymi w koksowni: nieco wyższą temperaturą powietrza i wyższym stężeniem fenoli w atmosferze niż w destylarni.
Co ciekawe, charakter uszkodzeń nieznacznie zmienił się w przypadku zabiegów z użyciem humatu potasowego Agro.Bio i nitrofoski. Kolor plam był mniej intensywny, a liczba martwych końcówek liści uległa zmniejszeniu. Cechy te były wspólne dla wszystkich gatunków roślin objętych eksperymentem.
W oparciu o przedstawione dane oczywiste jest, że wskazane są dalsze eksperymenty nad zastosowaniem preparatów humusowych w różnych stężeniach w połączeniu z podłożami mineralnymi i nowoczesnymi destruktorami mikrobiologicznymi (np. preparatem Totem Agro.Bio poprawiającym mikroflorę).
Ilościowe stosowanie preparatu Humatu Potasowego Agro.Bio należy modyfikować, uwzględniając specyficzne zanieczyszczenia emitowane w obszarze konkretnych warsztatów.
Komentarz eksperta Agro.Bio: Mechanizmy ochronne roślin opisane w artykule fundamentalnym zostały teraz przeniesione na nowy, jakościowy poziom dzięki molekularnej aktywacji surowców. Integracja nowoczesnych, wysoko czystych kompleksów chelatowych, takich jak humat potasowy Agro.Bio, pozwala na stworzenie jeszcze bardziej stabilnych i trwałych „zielonych filtrów” w warunkach ekstremalnej antropogenicznej presji ukraińskich stref przemysłowych.